Koninklijke Hoofdgilde Sint Sebastiaan
 
Historiek

De Sint-Sebastiaansgilde te Brugge bestaat als gilde reeds meer dan 600 jaar, en dit ononderbroken tot op dag van vandaag, wat haar tot een unicum maakt in de wereld.

Het gaaischieten is een oud-Germaans zonnewenderitueel, waarbij de boog het vormelijk symbool is waarmee de koningsvogel op haar hoogste stand naar beneden wordt gehaald. Ondanks de kerstening in onze streken zijn deze rituelen blijven voortbestaan in allerlei broederschappen, zij het dat ze mettertijd een christelijke patroonheilige aannamen. De duif waarop geschoten werd, en die in de Katholieke kerk symbool was van de H. Geest, werd mettertijd vervangen door de meer exotische papegaai. Vandaar het gaaischieten.

Hubert François
Hoofdman Hubert François

Deze schuttersverenigingen werden vanaf de 11e eeuw geïntegreerd in de gemeentemilities, waar de poorters zich bekwaamden in de krijgskunst ter verdediging van hun stad, volledig los van de grafelijke legers. Deze milities waren opgedeeld volgens de stadswijken (sestendelen) en hadden elk een stukje van de stadsomwalling toegewezen gekregen die ze moesten onderhouden en verdedigen onder leiding van een coningstavel of hoofdman. Elkeen was gewapend volgens zijn stand en zijn vaardigheid, wat nogal wat variatie meebracht: pieken, goedendags, morgensterren, bijlen, zwaarden, handbogen… Binnen de gemeentelegers was naar schatting één op drie/vier militieleden gewapend met een handboog.

In de 13e eeuw begonnen de schutters zich los te maken van het gemeenteleger om zich te groeperen in gespecialiseerde korpsen of compagnieën, en dit in navolging van de beruchte Genuese huurlingenkorpsen. Zo had Brugge toen een leger van 12 vouden van 607 man (elk bestaande uit 96 patriciërs, meestal ruiters, en 511 ambachtslieden, waaronder 96 wevers, 64 volders, 32 wolscheerders, 32 makelaars, 24 vleeshouwers, enz…) en een afzonderlijk contingent kruisboogschutters bestaande uit 16 coningstavelrijen met elk 20 schutters en 10 schilddragers.

Na de Guldensporenslag in 1302 kregen de ambachtsgilden eindelijk de politieke erkenning en een zekere mate van rechtspersoonlijkheid, als emanatie van de stedelijke macht en haar zelfbewustzijn. Zo verliep het ook bij de schuttersverengingen. De handboogschuttersgilde van Sint-Sebastiaansgilde te Brugge moet ergens ontstaan zijn tussen 1379 en 1396, datum van haar eerste naamvermelding.

Kenmerkend voor deze verzelfstandiging waren:

  • het verkrijgen van een oorkonde of stichtingsakte (octrooi, keure, caert,…)
  • de reglementen, costumen of ordonnantiën, werden schriftelijk vastgelegd;
  • ze aanvaardden enkel poorters van de stad;
  • ze kregen een stadstoelage;
  • ze stonden onder toezicht van de stad (regierders);
  • de hoofdman werd beëdigd door de stadsmagistraat;
  • ze voerden hun eigen banieren en hadden hun eigen herauten;
  • ze hadden hun eigen kapel, waar ze hun missen lieten opdragen;
  • ze hadden hun eigen oefenveld en eigen gildenhuis;
  • ze organiseerden onderling landelijke toernooien met andere schuttersgilden;
  • ze namen als gilde deel aan de vele ommegangen of processies in de stad;
  • ze waren vrijgesteld van belastingen, karwijen en wacht, maar moesten steeds paraat staan bij het landgeweer of de heervaart.

De eerste geschreven reglementen van de Sint- Sebastiaansgilde dateren van 23 juli 1425.

Hun rekrutering werd in latere eeuwen steeds selectiever: ze ronselden algauw nog enkel onder de meer gegoede burgers en hun activiteiten werden meer en meer gericht op de ontspanning. De leden van dergelijke gilden waren nooit talrijk: in de grotere steden doorgaans 100 tot 200 man. Hun gevechtswaarde bleef niet te versmaden en ze dienden verder tot officierenkader voor de stadsmilities. Minstens tot in de 16e eeuw waren ze mobiliseerbaar en konden geen oproeping door de landsheer of door de stad weigeren op straffe van boete en mogelijke bijkomende sancties van de wapengilde waartoe ze behoorden.

Het concept van deze schuttersgilden met hun ritueel van het papegaaischieten deinde algauw uit naar Frankrijk, Brabant, Holland en Duitsland, waar dergelijke verenigingen als paddestoelen uit de grond schoten.

St. Sebastiaansgilde Carmersstraat 174 , B-8000 Brugge | Tel: +32(0)50 33 16 26 | griffier@sebastiaansgilde.be Realisation & design by DUO©